Truyện Ehon Nhật Bản – giáo dục con của mọi cha mẹ Nhật

0
9372
Truyện Ehon Nhật Bản – giáo dục con của mọi cha mẹ Nhật
Đánh giá của bạn!

Đây là bài tổng hợp về đọc ehon cho bé nghe mà mình rất muốn chia sẻ nó với các bậc cha mẹ Việt Nam. Mình dành rất nhiều thời gian tổng hợp từ sách, từ kinh nghiệm thực tế để viết nó ra với mong muốn duy nhất là chia sẻ văn hóa đọc ehon “ehon no yomikikase” của Nhật cho cha mẹ Việt Nam, để trẻ em Việt Nam cũng được nuôi dưỡng tâm hồn bằng ehon mỗi ngày như trẻ em Nhật. Tài liệu khá dài nên cha mẹ hãy đọc từng chút một thôi nhé.
Điều duy nhất mình muốn nói ở note này đó là “Đọc ehon cho con nghe” chính là một trong những trải nghiệm văn hóa tuyệt vời nhất mình học được ở cách nuôi dạy con của người Nhật và mình mong càng nhiều cha mẹ ở Việt Nam cùng trải nghiệm việc đọc sách cùng con trước tuổi lên 10. Mình và nhóm SakuraKids cũng sẽ giới thiệu thêm nhiều ehon hay nữa để xuất bản ở Việt Nam cho các bé trong thời gian tới.

1. Truyện Ehon là gì

Ehon có thể hiểu là những cuốn sách, trong đó câu chuyện được minh họa bằng tranh vẽ chủ yếu dành cho lứa tuổi nhũ nhi và thiếu nhi (0-10 tuổi). Ehon là những câu chuyện nhỏ có kết cấu story rõ ràng (mở đầu-diễn biến-kết thúc) và nội dung phù hợp với từng lứa tuổi, lại có tranh vẽ minh họa đi kèm nên vừa nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng, vốn từ vựng phong phú, vừa giúp nuôi dưỡng cảm xúc và làm cho tâm hồn trẻ thơ thêm phong phú.
Có thể nói, truyện tranh Ehon Nhật Bản là thế giới kỳ ảo đầy màu sắc dành cho trẻ nhỏ nhưng lại không quá xa vời thực tế. Các nhân vật trong truyện rất gần gũi với các em như động vật nuôi trong nhà như con gà, con chó, con mèo, chim muông hay thiên nhiên cây cỏ, và các hiện tượng, sự vật xung quanh trẻ, các câu chuyện cổ tích, tất cả được nhân cách hóa tạo nên những câu chuyện nhẹ nhàng nhưng rất thú vị qua đôi mắt trẻ thơ. Đồng thời thông qua chủ đề đó giúp trẻ khám phá thế giới rộng lớn và phát huy trí tưởng tượng. Hay chủ đề về gia đình, trường lớp, bạn bè, đều được miêu tả rất chân thực giống như những gì các em hay gặp hàng ngày trong cuộc sống. Thông qua những cuốn Ehon, thế giới tâm hồn trẻ được lấp đầy bởi những câu chuyện giàu tính nhân văn, về tình người, tình cảm gia đình, bạn bè, và thế giới tưởng tượng qua những câu chuyện cổ tích, hay là được khám phá thế giới động vật, thực vật, lịch sử, văn học qua những cuốn từ điển, truyện lịch sử.
Mỗi bức tranh trong Ehon đều được tác giả vẽ với tất cả tình cảm dành cho trẻ thơ, dưới sự thấu hiểu tâm lí và phù hợp sự phát triển và nhận thức của trẻ ứng với từng giai đoạn. Ehon của Nhật được chia ra thành 3 giai đoạn chính đó là:
– 0-2 tuổi: Các tranh được vẽ chi tiết rõ ràng, rất ít chữ, rất ít nhân vật xuất hiện trên 1 tranh để phù hợp với nhận thức của lứa tuổi này.
– 3-5 tuổi: Các câu chuyện đã dài hơn tầm 8-10 phút để đọc, nội dung và đề tài phong phú
– 6-10 tuổi: Trẻ bước vào giai đoạn đọc sách thiếu nhi, tranh minh họa ít đi có thể là tranh đen trắng và câu chuyện dài hơn tầm 15-30 phút đọc. Giai đoạn này là bước tiến đến việc rèn luyện cho trẻ thói quen đọc sách sau này.
Không có bài học đạo đức nào được rút ra ở cuối mỗi câu chuyện, mà tác giả muốn tự trẻ sẽ suy nghĩ và rút ra bài học cho riêng mình. Ý kiến của trẻ có thể đúng hay sai, nhưng nó là suy nghĩ của trẻ nên cha mẹ luôn tôn trọng và sẽ khéo léo hướng dẫn trẻ thay vì áp đặt suy nghĩ của mình.
Ehon là một phần không thể thiếu trong gia đình Nhật Bản trong quá trình nuôi dạy con cái, vì thế thị trường ehon rất phong phú, đa dạng với gần 30 nhà xuất bản ehon cùng đội ngũ sáng tác đông đảo. Nhiều họa sĩ chuyên nghiệp chỉ chuyên vẽ và sáng tác truyện ehon cho trẻ nhỏ, cũng có thể họ là một cặp bài trùng người sáng tác và người vẽ tranh, và rất nhiều họa sĩ bán chuyên nghiệp sáng tác ehon.
Những truyện tranh đã được xuất bản ở Việt Nam như Doraemon, 7 viên ngọc rồng, Naruto trong tiếng Nhật gọi là manga. Vì manga bao gồm từng khung tranh nhỏ chủ yếu minh họa cho các nhân vật đối thoại giúp người đọc dễ hiểu hơn, nhưng lại không giúp trẻ nuôi dưỡng ngôn ngữ có tính tưởng tượng hay biểu lộ cảm xúc. Nên ở Nhật ehon được đánh giá có tính giáo dục cao, còn manga chỉ mang tính giải trí cho trẻ mà thôi.

2. Vì sao cha mẹ Nhật lại đọc ehon cho con nghe từ 0 tuổi

truyen-tranh-ehon-nhat-ban
Ehon được người Nhật coi như một thực phẩm của tâm hồn giúp nuôi dưỡng khả năng ngôn ngữ, tư duy cho trẻ, một tâm hồn phong phú giàu tính cảm thụ, và việc đọc ehon cho con nghe như một bữa ăn không thể thiếu mỗi ngày. Ehon không chỉ là một giáo cụ để phát triển trí tuệ đơn thuần, cha mẹ Nhật còn coi ehon như một “chiếc gương màu nhiệm” chỉ cho cha mẹ biết trẻ thích gì, có hứng thú với cái gì, đồng thời là phương tiện để cha mẹ trò chuyện cùng con, là cách để cha mẹ cho trẻ cảm nhận tình yêu thương của mình.
Một kết quả điều tra cho thấy tỉ lệ những sinh viên đỗ vào trường đại học Tokyo (đại học nổi tiếng nhất của Nhật) có tỉ lệ được cha mẹ đọc ehon cho nghe từ khi còn nhỏ nhiều hơn hẳn so với những sinh viên ở các trường đại học khác. Rất nhiều nghiên cứu của các nhà giáo dục đã chỉ ra rằng, việc đọc ehon cho trẻ nghe từ nhỏ sẽ giúp trẻ:
– Nuôi dưỡng trí tưởng tượng, năng lực sáng tạo vì chính nhờ việc trẻ vừa được nghe cha mẹ đọc vừa được nhìn những hình ảnh phong phú của ehon.
– Nuôi dưỡng năng lực tư duy bởi vì trẻ được tiếp xúc với ngôn ngữ phong phú của ehon.
-Giúp trẻ giữ được sự cảm xúc điềm tĩnh, tâm trạng vui vẻ, không nổi cáu vô cớ, không vô lí dùng bạo lực hay gây hấn với người khác.
– Nuôi dưỡng những đứa trẻ trung thực và thông minh.
-Nuôi dưỡng tâm hồn phong phú, biết yêu thương mọi người, biết sống hạnh phúc
-Nuôi dưỡng năng lực vượt qua khó khăn.
-Giúp cha mẹ tìm ra được cá tính và sở thích của con
-Là sợi dây kết nối tình yêu thương giữa cha mẹ và con cái vì thông qua giọng đọc của cha mẹ trẻ sẽ cảm nhận được tình yêu thương mà cha mẹ dành cho mình.
– Là công cụ giúp trẻ rèn luyện thói quen sinh hoạt, tính tự giác vì thông qua những ehon về chủ đề sinh hoạt trẻ sẽ học tập làm theo nó.
-Bước đầu tiên đặt tiền đề để trẻ trở nên yêu thích việc đọc sách sau này.
-Ảnh hưởng đến giấc mơ và tương lai sau này của trẻ. Có nhiều người nói rằng đôi khi nhờ việc đọc một cuốn ehon hồi nhỏ đã giúp họ nuôi dưỡng ước mơ sau này.

3. Văn hóa đọc ehon cho trẻ ở Nhật

Trong tiếng Nhật đọc ehon cho trẻ nghe được gọi bằng cụm từ riêng “ehon no Yomikikase (đọc là Ê-hon nô Yô-mi-ki-ka-sê). Nó đã trở thành một cụm từ phổ biến trong giáo dục trẻ thơ, luôn đứng đầu tất cả các bảng xếp hạng những thói quen giáo dục tốt cha mẹ nên làm cho con mà các nhà giáo dục khuyến khích cha mẹ Nhật. Ehon được sáng tác với mục đích giáo dục trẻ thơ và trở nên phổ biến ở Nhật từ cách đây khoảng 70-80 năm.
Từ trước chiến tranh thế giới thứ hai, ehon được sáng tác dưới hình thức tạp chí dành cho các trường mẫu giáo như tạp chí Kodomonokuni, King book. Chính nhờ vào ảnh hưởng tốt của các tạp chí như vậy mà sau chiến tranh lần lượt có thêm nhiều các tạp chí ehon và các series ehon dành cho thiếu nhi của các nhà xuất bản lần lượt ra đời.
Đồng thời các ehon của nước ngoài cũng được dịch sang tiếng Nhật, và cha mẹ Nhật không phân biệt ehon của Nhật hay của nước ngoài, đều gọi chung là ehon và đọc cho con nghe. Nhà xuất bản chuyên về ehon như Fukuinkan còn có tập san hàng tháng giới thiệu các ehon mới và hỗ trợ cha mẹ cách đọc ehon cho con nghe. Rất nhiều tạp chí tư vấn nuôi dạy trẻ đều dành thời lượng lớn và chủ đề để trao đổi về ehon.
Ở Nhật mỗi phường, quận hay thành phố đều có một thư viện tùy theo quy mô dân cư của quận hay thành phố đó. Mỗi thư viện đều có một góc truyện ehon dành cho thiếu nhi để trẻ em có thể đến đọc hay mượn về tự do. Trẻ từ 0 tuổi cũng được làm một thẻ thư viện riêng để có thể mượn sách về đọc. Hình ảnh những bà mẹ địu con đến mượn ehon, hay những em nhỏ tầm 4-5 tuổi đi cùng ba mẹ hay học sinh tiểu học tự đi mượn sách ở thư viện là hình ảnh thường xuyên bắt gặp ở Nhật.
Ngoài ra, ở các trung tâm phúc lợi xã hội như các trung tâm vui chơi miễn phí cho trẻ nhỏ dưới 6 tuổi cũng có sẵn ehon cho các bé đọc ngay tại đó. Mỗi trường mẫu giáo, trường tiểu học, trung học cơ sở…đều có một thư viện cho các đọc ehon thoải mái ở trường hoặc có thể mượn về nhà. Đặc biệt tất cả các nhà trẻ và trường mẫu giáo việc đọc ehon cho trẻ là một trò chơi hàng ngày các cô giáo dành cho bé.
Ở các thư viện lớn đều có một sân chơi dành cho các bé và cha mẹ tham gia đó là buổi tình nguyện đọc ehon cho bé nghe diễn ra vào một ngày cố định trong tuần. Trong buổi đọc ehon ấy các tình nguyện viên, chủ yếu là những người trung niên đã về hưu sẽ đọc ehon, kể chuyện, dạy hát cho các bé được cha mẹ đưa đến tham gia. Trong buổi đọc ehon ấy các tình nguyện viên sẽ giới thiệu các cuốn ehon hay cho cha mẹ tham khảo, tư vấn về cách đọc ehon cho con.
Còn ở gia đình cha mẹ Nhật đọc ehon cho trẻ như thế nào? Ehon chính là một giáo cụ giáo dục, một đồ chơi không thể thiếu trong mỗi gia đình Nhật. Dù là một bà mẹ bận rộn cả ngày đi làm về chỉ có chút ít thời gian buổi tối bên con thì họ vẫn cố gắng dành ra 10-15 phút mỗi ngày để đọc truyện cho con nghe. Hầu như mỗi trẻ đều có một tủ sách nho nhỏ của riêng mình.

4. Cách đọc ehon

Cách đọc ehon rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lí trẻ, khiến trẻ trở nên yêu hay ghét việc đọc ehon cũng như việc đọc sách sau này. Điều quan trọng nhất khi đọc ehon cho trẻ nghe chính là không khí thoải mái, không ép buộc để trẻ được trải nghiệm và thích thú với ehon theo cách của trẻ. Trẻ có thể giở ngược để xem, lật qua lật lại, liếm, gặm…đều mang ý nghĩa nhất định trong mỗi hành động ấy, nên hãy tôn trọng mong muốn ấy của trẻ. Hơn nữa cha mẹ nên hướng tầm nhìn đến mục tiêu 10 năm sau con sẽ trở nên thích sách để dặn bản thân không được nôn nóng trông chờ vào kết quả ngay tức thì.

4.1 Đọc ehon cho con từ khi nào

Ở Nhật hầu hết cha mẹ đều bắt đầu đọc ehon cho con nghe từ tầm 6 tháng tuổi trở đi vì khi đó bé đã giữ được cổ và có thể ngồi thẳng trên lòng mẹ. Nhưng cũng có nhiều cha mẹ vẫn đọc cho con ehon từ khi mang thai, hay khi mới sinh ra. Vì đọc ehon cũng như cha mẹ đang hát cho con nghe một bài hát ru vậy. Trẻ nhìn các tranh nhiều màu sắc, được nghe giọng đọc ấm áp của cha mẹ không chỉ giúp trẻ cảm nhận tình yêu thương mà còn giúp trẻ hứng thú với sự vật xung quanh mình.

4.2 Tư thế đọc và giọng đọc

– Cha mẹ nên bế trẻ để trẻ ngồi trên đùi hay ngồi trong lòng và giơ cách khoảng 20-30 cm để giúp bộ não tiếp thu tốt nhất.
– Cha mẹ nên tập đọc trước một lượt trước khi đọc cho trẻ nghe để nắm bắt nội dung và thần thái của câu chuyện.
– Đối với trẻ dưới 3 tuổi cha mẹ nên đọc to, rõ ràng, chậm rãi với giọng điệu cao. Có những loại ehon dành cho lứa tuổi từ 0-2 tuổi rất ít chữ với mục đích để cha mẹ vừa nhìn tranh vừa sáng tác thêm cho câu chuyện theo ý riêng của mình. Với trẻ từ 2-3 tuổi thì giọng đọc trầm hơn so với lứa tuổi 0-1 tuổi, tốc độ đọc nhanh hơn nhưng cần phát âm to, rõ ràng.
– Với những trẻ dưới 3 tuổi khả năng lí giải ngôn ngữ chưa cao thì ba mẹ không cần đọc y nguyên theo như truyện mà có thể thêm thắt vào các từ ngữ biểu cảm hoặc như là đang kể chuyện, hoặc chỉ chỉ tranh nói tên nhân vật cũng được, miễn sao bé hứng thú với cách đọc ấy. Cha mẹ hãy coi nội dung cuốn ehon như là chủ đề để ba mẹ kể chuyện cho con, tạo ra không gian để trò chuyện cùng con. Vì với những ehon có nội dung dài mà cha mẹ đọc nguyên văn cả câu chuyện sẽ khiến trẻ chán nản bỏ giữa chừng thì cha mẹ có thể tùy cơ ứng biến, rút ngắn nội dung câu chuyện cho phù hợp. Hãy lấy bức tranh minh họa làm trung tâm để kể cho trẻ nghe lại câu chuyện một cách ngắn gọn hơn.
– Còn đối với những trẻ từ bậc tiểu học trở đi thì nên đọc nguyên văn cả câu chuyện để nâng cao năng lực lí giải cho trẻ. Nhất là những truyện nhi đồng hầu như rất ít tranh thì không cần cho trẻ xem tranh để giúp trẻ phát huy trí tưởng tượng của mình.
– Về cơ bản ehon là một câu chuyện ngắn vì thế nếu trẻ tập trung thì cha mẹ nên đọc liền một mạch để kết thúc truyện chứ không nên chia ra làm nhiều lần. Cách làm này vừa nâng cao năng lực lí giải, vừa nuôi dưỡng hứng thú, cảm giác hạnh phúc vì làm được việc gì đó tới cùng cho trẻ.

4.3 Cách đọc ehon cho trẻ nghe ở trường mẫu giáo

– Các cô giáo nên để trẻ ngồi ở khoảng cách 1m so với em ngồi gần nhất, 5m so với em ngồi xa nhất. Các cô ngồi trên ghế, giơ cuốn ehon trước ngực giữa khoảng ngực và bụng mình. Cách đọc thì cũng giống như trên. Có điều khi đọc trong tập thể sẽ có những em cắt ngang câu chuyện giữa chừng, đưa ra lời bình luận có thể vì thấy thú vị, có thể muốn gây sự chú ý của người lớn. Khi này các cô vẫn nên tập trung vào câu chuyện mình đang đọc, không nên trả lời em đó mà cắt ngang câu chuyện vì như thế sẽ phá vỡ thế giới câu chuyện của những em còn lại.
– Các cô giáo có thể vẽ lại tranh nhân vật sau đó dùng tấm bảng kể lại câu chuyện bằng cách dùng những bức tranh nhân vật đó kể cho các em nghe.

5. Thấu hiểu tâm lí để giúp con yêu thích ehon (ứng với từng giai đoạn phát triển)

– Giai đoạn đầu khi trẻ còn nhỏ và mới làm quen với ehon thì chỉ cần trẻ tập trung nhìn vài giây hay vài chục giây thôi cũng được. Trẻ có thể cầm gặm hay liếm hoặc giằng lấy lật, hoặc muốn xé cũng được (khi trẻ định xé thì hãy thay bằng tờ giấy hoặc tờ báo). Đôi khi đang nghe đọc giữa chừng là trẻ chán bỏ đi chơi trò khác cha mẹ cũng đừng lấy đó làm thất vọng. Vì cha mẹ càng kỳ vọng muốn con nghe hết truyện sẽ càng dễ nảy sinh sự thất vọng, tâm trạng không còn vui vẻ nữa. Chỉ cần trẻ vui vẻ hứng thú với việc tiếp xúc với ehon ở giai đoạn đầu này là đạt mục tiêu.
– Vì sao bé chỉ thích đọc đi đọc lại 1 cuốn trong một thời gian dài. Đó là điều rất bình thường với trẻ nhỏ vì nhận thức của trẻ khác nhận thức của người lớn chúng ta, và vì ở trẻ cần có quá trình lặp đi lặp lại để lưu giữ những kiến thức và kí ức vào bộ não. Việc trẻ đòi đọc đi đọc lại cả chục lần, có khi cả năm trời cùng một cuốn chứng tỏ rằng trẻ vô cùng thích thú với một chi tiết nào đó trong cuốn truyện đó. Hoặc mỗi lần đọc nó trẻ lại khám phá thêm một điều gì thú vị ở trong đó. Mỗi lần ấy cha mẹ nên vui vẻ đọc lại theo yêu cầu của bé nhé, thay vì cáu gắt rằng sao con không chọn cuốn khác. Đến một thời điểm nào đó bé sẽ không còn muốn đọc nó nữa, tức là bé đã tốt nghiệp hoàn toàn hành trình khám phá cuốn sách đó rồi.
Ví dụ như câu chuyện này, Bon là một cậu bé rất thích ehon, đặc biệt là ehon có ô tô, hay các phương tiện di chuyển được. Dù mẹ đã mượn các ehon khác nhưng bao giờ Bon cũng chọn ehon ô tô để đưa cho mẹ đọc. Thời gian đầu Bon chỉ biết chỉ tay vào hình cái ô tô. Sau đó 2 tháng Bon đã biết chỉ tay vào cái bánh xe, và lúc nào cũng chỉ tay vào đó mỗi khi mẹ đọc rồi ê a báo cho mẹ biết. và khi đi dạo ngoài đường hễ nhìn thấy ô tô là Bon đến gần quan sát bánh xe hoặc đứng từ xa chỉ vào bánh xe. Sau đó 2-3 tháng Bon lại bắt đầu chỉ tay vào kí hiệu nhả khói trong tranh vẽ (kí hiệu biểu thị ô tô đang chạy nên nhả khói). Điều đó muốn chứng tỏ rằng sau một thời gian trẻ sẽ luôn phát hiện ra được một điểm mới thú vị nên cha mẹ đừng lo lắng vì sao trẻ chỉ thích đọc mãi 1 cuốn ehon nhé.
– Giai đoạn từ 0-3 tuổi là thời kỳ ghi nhớ nguyên mảng tuyệt vời nên cha mẹ hãy đọc đi đọc lại vài lần một cuốn truyện cho trẻ. Khi trẻ bắt đầu biết đọc thì sẽ càng kích thích hứng thú giúp trẻ phát huy hứng thú học hỏi, thỏa mãn trí tò mò. Cha mẹ có thể dụ trẻ bằng những câu hỏi “tại sao lại thế nhỉ, con thử tìm hiểu xem sao”.
– Trẻ rất thích những câu chuyện mang tính hành động, phưu lưu, bí hiểm, tưởng tượng như“Alice ở xứ sở thần tiên” mà thuật ngữ tiếng Nhật là “yukite kaerisi monogatari”- tiếng Anh “home-way-home”. Khi trẻ tập trung được hơn 10 giây trở đi rồi hãy bắt đầu những cuốn ehon như thế để trẻ được thỏa mãn trí tò mò và hứng thú hành động trong mình.
– Khi trẻ có thể lí giải được một câu chuyện mà không cần tranh, hoặc khi đọc một cuốn ehon bằng màu từ đầu đến cuối không dừng thì hãy chuyển từ truyện có màu sắc sang truyện màu đen trắng. Đó là bước đầu tiên chứng tỏ năng lực lí giải của trẻ đã phát triển để tiến tới giai đoạn khó hơn là thích những câu truyện dài. Vì thế mình nhận thấy ehon cho trẻ tiểu học tầm lớp 5-6 trở đi thường là tranh đen trắng.
– Có khả năng nếu cha mẹ không đọc cho nghe, không theo sát thì trẻ dù lúc nhỏ rất thích ehon nhưng chưa chắc sau này lớn lên đã thích đọc sách. Chính vì thế bước cuối cùng là phải nhảy từ giai đoạn thích ehon sang thích đọc sách, chính là nghe cha mẹ đọc truyện mà không cần nhìn tranh vẫn lí giải được. Đó là bước cao nhất để giúp trẻ tiến tới thích đọc sách sau này. Khi này hãy bỏ qua ehon để tiến tới đọc câu chuyện dài như truyện cổ tích không cần tranh cho trẻ nghe. Nhiều người nghĩ rằng trẻ thích ehon thì sẽ thích đọc sách sau này chính là một lỗ hổng rất lớn. Nếu không có bước cuối cùng này thì khả năng trẻ tự nhiên thích đọc sách sẽ không hoàn toàn xảy ra.

6. Chọn ehon như thế nào

Ai là người chọn sách cho trẻ. Về cơ bản cha mẹ chính là người chọn sách bởi vì cha mẹ chính là người dẫn đường đưa trẻ bước vào thế giới tuyệt vời của ehon. Vì thế khi chọn sách cha mẹ nên là người đọc qua nội dung cuốn ehon đó rồi hãy chọn, đồng thời khi trẻ đã đủ tuổi có chính kiến thì có thể tham khảo thêm ý kiến của trẻ.
Có 2 loại truyện sẽ lưu lại mãi trong kí ức của trẻ đó là: truyện có thể lưu lại trong kí ức trẻ những kỉ niệm vui vẻ, khó quên; và truyện có thể khiến trái tim trẻ thổn thức, cảm động sâu sắc cho dù thời gian có trôi qua và trẻ có lớn lên chăng nữa.
– 0-2 tuổi nên chọn truyện ít chữ như thế cha mẹ có thể tự do sáng tạo chuyện cho trẻ
– 3-4 tuổi nên cho trẻ cảm nhận thế nào là hạnh phúc, trẻ càng tiếp cận với nhiều quan niệm hạnh phúc khác nhau sẽ càng làm nhân sinh quan của trẻ thêm phong phú
– 5-6 tuổi: câu chuyện phải thỏa mãn mong muốn, kỳ vọng của trẻ như cái thiện thắng cái ác, mình sẽ làm được việc đó đến cùng, kích thích trí tò mò và đặt câu hỏi
– Tiểu học đến trung học: hướng trẻ đến một cách sống đúng đắn, trung thực

6.1 Chọn ehon cho trẻ 0-3 tuổi

Riêng đối với trẻ 0-3 tuổi việc chọn ehon rất quan trọng vì việc trẻ có yêu thích ehon giai đoạn này hay không sẽ tạo tiền đề cho giai đoạn tiếp theo. Một vài điểm chú ý mà cha mẹ nên lưu ý khi chọn ehon cho con như sau:
-Hình vẽ to, rõ ràng, không có quá nhiều chi tiết rối rắm. Đặc biệt là khung nhât vật, khuôn mặt, mắt, miệng phải rõ ràng mà khi nhìn vào khiến trẻ cảm thấy thích thú.
– Chủ đề truyện phải dễ hiểu, gần gũi với cuộc sống thường ngày. Câu chuyện được diễn biến lặp di lặp lại nhưng có sự phát triển.
-Câu văn phải ngắn gọn, phải có nhịp điệu tạo cảm giác thích thú khi trẻ nghe đọc.
– Những nội dung trừu tượng, thế giới phép thuật, không tưởng thì các bé dưới 3 tuổi chưa thể hiểu được nên các bé rất ít hứng thú.
– Các nhân vật trong truyện chính là những người bé đang tiếp xúc hàng ngày sẽ giúp bé liên tưởng giữa ngôn ngữ và cuộc sống đời thường.
-Các nhân vật xuất hiện trong truyện không nên có quá nhiều (không nên có quá 5 nhân vật).
– Câu chuyện thường đưa ra kết quả sau một loạt những hành động để bé học hỏi được bài học quan hệ “nhân quả tức là có hành động thì sẽ có sự thay đổi”.
– Tầm 0-2 tuổi hầu như bé chưa hiểu được khái niệm thời gian ngày mai, ngày kia, hôm trước…nên các cuốn truyện cho tầm tuổi này ít đề cập đến thời gian, nếu bắt đầu từ hôm nay thì kết thúc truyện cũng là trong hôm nay. Có thể bắt đầu từ sáng rồi kết thúc buổi tối cũng đc. Nhưng thường thì các câu chuyện trong ehon Nhật xảy ra trong khoảng thời gian rất ngắn, ít có yếu tố thời gian.
-Các hành động của nhân vật có tính lặp đi lặp lại khiến bé rất thích thú. Nếu bạn quan sát những đứa trẻ tầm 1-2 tuổi chơi bạn sẽ hiểu vì sao trẻ thích trò này. Khi lôgô xếp hình bị đổ, bé sẽ tháo từng miếng rời ra rồi từ từ ghép lại trong khi người lớn thì chồng một cái lên lại là xong, vì bé thích trải nghiệm quá trình process của việc đó còn người lớn chúng ta lại chỉ quan tâm đến kết quả của công việc đó.
Có những trẻ chỉ thích từ điển như từ điển ô tô, phương tiện giao thông, động vật, thực vật…và trẻ chỉ thích cha mẹ giở cuốn từ điển đó nói tên cho trẻ biết thay vì muốn đọc ehon có câu chuyện rõ ràng. Nhiều cha mẹ có con như thế đã lo lắng liệu trẻ chỉ thích từ điển thì sợ không nuôi dưỡng khả năng ngôn ngữ cho trẻ. Nhưng cha mẹ nào có con như vậy hãy an tâm, vì thông qua từ điển ấy cha mẹ đã biết được con mình hứng thú với cái gì, và hãy sử dụng từ điển như một đồ chơi để chơi cùng con. Có thể biến hóa cách xem từ điển như tăng tốc độ lật, lật qua rồi lại lật lại, sử dụng các loại đồ chơi hoặc động thực vật trong đó để kể thành một câu chuyện…

7. Các mẹo nhỏ giúp con yêu thích với việc đọc sách

7.1 Tạo môi trường để trẻ có hứng thú với việc đọc ehon

Môi trường thân thiện với ehon chính là yếu tố tiên quyết giúp trẻ hứng thú với ehon. Cha mẹ nên tạo một giá sách nhỏ không cần quá cầu kỳ, phức tạp nhưng làm sao ở nơi trẻ có thể với aty lấy dễ dàng, là nơi trẻ chơi thường xuyên nhất. Chính vì thế ehon nên được đặt ở phòng khách và phòng ngủ ở dưới thấp để lúc nào cũng hiện ra trong tầm mắt trẻ.
Nếu trẻ chưa thực sự hứng thú với ehon thì đầu tiên cha mẹ hãy cho trẻ nhìn thấy việc đọc sách của mình. Khi nhìn thấy cha mẹ đọc sách thường xuyên chắc chắn trẻ sẽ tiến đến gần để xem cha mẹ đang làm gì, sau đó dần dần sẽ đòi cha mẹ đọc cho nghe.

7.2 Mỗi ngày hãy đọc 1 cuốn do con chọn, 1 cuốn do ba mẹ chọn

Khi trẻ bắt đầu thích đọc ehon rồi hãy tăng số lượng ehon lên bằng cách tạo thói quen đọc 1 cuốn do trẻ chọn, và một cuốn do ba mẹ chọn. Đây cũng là cách giải quyết được vấn đề là cha mẹ muốn đọc cho con nghe cuốn mình cho là hay nhưng lại không phải là cuốn con thích.
Mỗi ngày trẻ có thể đòi đọc cả 10-15 cuốn ehon hay có khi chỉ đòi đọc duy nhất 1-2 cuốn bé thích cũng đều không vấn đề gì. Miễn sao cha mẹ để trẻ được làm theo mong muốn của bản thân là được.

7.3 Khi hai anh (chị) em chênh tuổi nhau thì đọc ehon như nào

Giả sử nhà bạn có một bé 4 tuổi với 1 bé 1 tuổi mà nếu đọc một cuốn ehon thì chắc chắn sẽ có đứa ngủ hoặc phá bĩnh, và đứa nghe. Nếu có thể hãy chia thời gian đọc cho mỗi trẻ vào thời điểm khác nhau. Hoặc là hãy trao nhiệm vụ cho đứa lớn để đứa lớn có cảm giác mình “ra dáng anh chị” như là chọn truyện đọc cho em nghe, hoặc nếu biết đọc rồi thì sẽ thay mẹ đọc cho em nghe. Cha mẹ hãy nhớ là làm gì cũng nên ưu tiên anh (chị) trước, có như vậy thì hai anh (chị) em mới hòa thuận được. Cha mẹ có thể biến hóa theo nhiều cách như chia lịch 3 ngày đọc cho anh (chị), 3 ngày đọc cho em hoặc là bố đọc cho một người, mẹ đọc cho một người. Nếu cha mẹ quá bận không đủ thời gian ngày nào cũng đọc cho con nghe thì có thể lên kế hoạch là đọc 1-2 ngày trong tuần để duy trì thói quen đó.

7.4 Nuôi dưỡng năng lực tưởng tượng cho trẻ bằng ehon

Ngoài ra, để nâng cao năng lực tưởng tượng cho trẻ thì việc đọc ehon cần kết hợp với trải nghiệm ở thực tế. Cha mẹ hãy cho bé cơ hội đi tìm hay khám phá những thứ ở ngoài thực tế được đưa vào sách. Ví dụ như con cá, bông hoa, bó rau ở siêu thị,hay con chim, con voi, con khỉ ở vườn bách thú.
Đọc thật nhiều chỉ cố để nhồi nhét cho con biết thì không phải là mục đích của việc đọc ehon cho con nghe. Ehon giúp xây dựng trí tưởng tượng, hình tượng hóa sự vật từ ngôn ngữ nên hãy kết hợp thật nhiều kỹ năng, trong nhiều trường hợp để kết nối những gì viết trong ehon với chính sự vật hàng ngày. Ví dụ dễ hiểu nhất ở đây chính là bé nhìn quả chuối trong tranh, khi đi chợ bé được sờ vào quả chuối và bé hiểu “à thì ra quả chuối là cái này”. Rồi bé sẽ tưởng tượng nhiều hơn như “quả chuối màu vàng thì có vị gì nhỉ, ăn có ngon không, mẹ có thích chuối không nhỉ, có làm nước trái cây được không…” chính là những cái trẻ tưởng tượng mà ta không nhìn được. Năng lực tưởng tượng và liên tưởng ấy mới chính là chìa khóa giúp trẻ sinh tồn sau này trong xã hội.

7.5 Liên hệ với thực tế sẽ giúp trẻ mở rộng phạm vi hứng thú

Nhiều cha mẹ đã thắc mắc làm thế nào để trẻ hứng thú nhiều hơn với các loại ehon thay vì chỉ tập trung vào 1-2 cuốn yêu thích. Cha mẹ hãy bắt chước các chủ đề có trong ehon rồi ứng dụng làm cho trẻ xem, hoặc cho trẻ quan sát thực tế, trải nghiệm nó trong thực tế rồi sau đó mới đọc ehon sẽ là cách làm hiệu quả giúp con mở rộng sở thích.
Ví dụ như Bon tầm 15 tháng tuổi mẹ đưa cuốn “Tay xinh đâu rồi” (tác giả Hayashi, NXB Quảng Văn) nhưng cu cậu không có hứng thú. Hôm đó mẹ thấy Bon cứ cầm cái khăn tắm kéo lê từ nhà trong ra nhà ngoài, mẹ đoán chắc đây là thời kỳ mẫn cảm của con với khăn, thú bông rồi. Mẹ lấy khăn quấn vào người Bon rồi chơi trò hỏi “Bon ơi, tay con đâu nào”, “Bon ơi, chân con đâu rồi” thế là Bon thích thú tìm cách giơ tay ra khỏi chăn, giơ chân lên. “A, mẹ bắt được chân rồi”, mẹ chụp lấy chân khiến cu cậu rất thích thú với trò này. Sau đó mẹ đưa cuốn “Tay xinh đâu rồi” và Bon chỉ tay vào ảnh me bé quấn khăn, chăm chú ngồi nghe mẹ đọc. Từ đó trở đi cu cậu rất thích cuốn truyện đó, bắt mẹ đọc cho nghe suốt.
Với cuốn “Chuyến phưu lưu của Mako trong bồn tắm” (tác giả Hayashi, NXB Quảng Văn) đầu tiên mẹ cho Bon làm quen với bồn tắm trước. Cuối tuần nào Bon và bố cũng vừa tắm vừa chơi trò nghịch nước trong bồn. Bố mua bong bóng xà phòng về cho Bon dạy Bon thổi, bố mua ống nước cho nước vào ống rồi dạy Bon cách thổi để nước bắt tóe ra từ đầu bên kia đã bị bịt hờ, hay trò bắt cá trong bồn…Sau đó Bon rất thích vào bồn tắm, đặc biệt là nhìn thấy cuốn “Chuyến phưu lưu của Mako trong bồn tắm” là cu cậu chỉ tay vào bong bóng xà phòng rồi ê a, bắt đầu hứng thú với cuốn ehon này.
Mẹ đã làm tương tự với các cuốn còn lại trong series đó, tùy theo từng trường hợp nhưng rất hiệu quả.

8. Các chú ý cha mẹ cần tránh để trẻ không ghét việc đọc sách

– Giai đoạn 0-4 tuổi nếu như trẻ không được rèn luyện thói quen đọc sách thì có lẽ suốt đời sẽ không có thói quen đọc sách, hãy chú ý đừng ép buộc nếu trẻ không có hứng thú.
– Tuyệt đối đọc xong không kiểm tra lại xem trẻ có nhớ hay không như kiểu “tra bài” “con có nhớ nội dung truyện kể gì không”, “có nhân vật nào nhỉ, nhân vật ấy làm cái gì nhỉ…” hoặc đang đọc dừng lại hỏi trắc nghiệm trẻ. Bởi như thế sẽ gây áp lực tâm lí cho trẻ, khiến trẻ không còn hứng thú với việc đọc ehon nữa. Hãy cứ để tự bản thân trẻ nói ra khi trẻ muốn trao đổi.
– Khi con muốn cha mẹ đọc cho nghe dù đã biết đọc đi nữa hãy đáp ứng mong muốn ấy của trẻ. Cho đến 10 tuổi cha mẹ vẫn nên đọc sách cùng con dù con đã biết đọc, vì đó là khoảng thời gian ngọt ngào trẻ vẫn muốn được cha mẹ chiều chuộng để cảm nhận tình yêu thương và sự quan tâm. Có những cha mẹ vì quá nôn nóng muốn con tự đọc sớm mà bỏ qua mong muốn ấy, kết quả là trẻ thất vọng và bắt đầu chán ghét việc đọc sách.
– Hãy tôn trọng quyền lựa chọn của con. Có một người bố học vị rất cao và rất thích đọc sách nên cũng muốn con mình phải đọc những sách tham khảo, triết học kinh điển để tích lũy tri thức. Nhưng trẻ lại chưa muốn đọc những cuốn sách đó, và kết quả là chỉ vì sự kỳ vọng và ép buộc của người cha đã khiến cậu bé trở nên ghét việc đọc sách.
– Không nên lấy việc đọc ehon để nhằm mục đích dạy chữ sớm nếu trẻ chưa hứng thú. Vì ehon trước hết là công cụ giao tiếp giữa cha mẹ và con cái để tăng thêm tình yêu thương, là giáo cụ để giúp trẻ phát huy trí tưởng tượng, vốn từ nhưng nó chỉ có thể phát huy tính hiệu quả khi trẻ có hứng thú và say mê với nó. Nếu trong lúc đọc cha mẹ cứ bắt trẻ đánh vần để xem chữ này là chữ gì sẽ làm trẻ mất hết sự tập trung để trí tưởng tượng của mình bay theo câu chuyện. Dần dà trẻ không cảm nhận được cái hay của ehon và không còn hứng thú. Vì thế khi trẻ không có hứng thú với việc đọc chữ thì tốt nhất cha mẹ không nên dạy trẻ hay bắt trẻ đánh vần.

9. Chuyện kể bên lề

9.1 Cha mẹ Nhật nỗ lực đọc sách cho con như nào
Theo một trang web rất được cha mẹ hâm mộ về dạy con đọc Ehon của Nhật, đã có những kết quả thống kế từ những bản điều tra dành cho các bậc cha mẹ như thế này trên 4 mặt:

– Thói quen đọc Ehon cho con: 95.2% các cha mẹ đều đọc truyện cho con, trong đó mỗi ngày đều đọc và đọc nhiều ngày trong tuần là 83.5%.

– Đọc Ehon cho con khi nào: 57.1% là đọc bất cứ thời gian nào con thích hoặc vào buổi trưa, sau bữa ăn, còn 38.1% là trước khi đi ngủ.

– Đọc bao nhiêu cuốn mỗi ngày: 32.7% các cha mẹ đọc 1 cuốn truyện, 51.0% cha mẹ đọc từ 2 – 4 cuốn mỗi ngày cho con, còn lại thì nhiều hơn 5 cuốn mỗi ngày.

– Mỗi lần đọc cho con bao lâu: 52.3% cha mẹ là đọc 10 – 20 phút mỗi lần, 38.5% là đọc khoảng 5 phút, và còn lại là trên 30 phút để đọc cho con.

Điều đó chứng tỏ ở Nhật cha mẹ rất chú trọng đến việc đọc truyện cho con nghe. Đọc đến đây chắc rằng các bậc cha mẹ đã phần nào cảm nhận được trẻ con Nhật được cha mẹ nuôi dạy như thế nào.

9.2 Nói không với Iphone, Ipad
Nếu như ở Việt Nam hình ảnh các em nhỏ được ba mẹ cho chơi Ipad, Iphone vô tư để giết thời gian hoặc để tranh thủ việc nhà, hay thậm chí là khi con mè nheo, con không chịu ăn thì lấy ra để dụ con, là điều bắt gặp thường xuyên, thì ở Nhật hầu như không bao giờ có cảnh tượng đó. Ở trên xe điện hay nơi vui chơi thì cha mẹ cho trẻ đem theo sách truyện, đồ chơi và ngồi chơi trong lúc chờ đợi. Có nhiều lí do mà một trong số đó là cách để không nuông chiều trẻ, tránh cho trẻ những đòi hỏi về vật chất, chơi những đồ smarrt phone đó trẻ sẽ bị cuốn hút vào và khó luyện cho trẻ tập trung.
Ngoài ra không cho trẻ dùng điện thoại của mình đó là một cách dạy trẻ biết tôn trọng đồ dùng của người khác. Trẻ sẽ không được phép dùng đồ người khác nếu không hỏi ý kiến ngay cả người thân như cha mẹ. Đó cũng là một trong những lí do giúp trẻ Nhật và người lớn Nhật sẽ không tự tiện lấy đồ của người khác nếu không hỏi ý kiến người đó.

9.3 Luyện thói quen tự tra cứu và đọc sách buổi sáng

Phương pháp giáo dục của Nhật có một điểm rất hay đó là luyện cho trẻ thói quen tự tra cứu, tự học để giúp trẻ phát huy tính chủ động tìm tòi và sáng tạo trong học tập và nghiên cứu. Tiếng Nhật có đặc trưng là có rất nhiều từ đồng âm nhưng khác chữ Hán, và khác nghĩa, vì thế ở tiểu học và trung học thì quyển từ điển tiếng Nhật luôn là vật bất li thân.
Những nhà giáo dục nhận thấy việc trẻ dùng kim tự điển những năm tháng đầu đời sẽ không tốt cho trẻ trong việc luyện thói quen tự tra cứu, vì thế thời gian gần đây phong trào dùng từ điển bằng giấy đã được phục hưng trở lại. Những nhà biên soạn từ điển cũng vô cùng tỉ mỉ khi bỏ công đi quan sát thực tế ghi lại những từ ngữ quan sát được ở trên đường, bảng hiệu,… để liên tục cập nhật nội dung làm ví dụ minh họa trong từ điển để trẻ dễ hiểu.

9.4 Người Nhật đọc sách khi nào?

Người Nhật đọc sách khi nào trong khi công việc vô cùng bận rộn. Họ tranh thủ mọi lúc mọi nơi như đứng đợi tàu, ngồi trong xe điện, trên xe bus…
Rất nhiều người Nhật có thói quen dành ra mỗi ngày khoảng 30 phút đến 1 tiếng để đọc sách. Cõ lẽ ngay từ khi còn nhỏ được tiếp xúc với sách truyện nên việc thích đọc sách đã trở thành một điều tự nhiên đối với nhiều người Nhật. Tuy nhiên gần đây hình ảnh giới trẻ Nhật chăm chú vào chiếc điện thoại khi ngồi trên tàu điện đã trở nên phổ biến. Và những người trung niên phản ánh rằng giới trẻ Nhật đang bị công nghệ cuốn hút khiến xa rời những cuốn sách. Trào lưu gần đây của dân công sở là chuyển qua dùng sách nghe trên tàu hoặc trong lúc đi bộ. Vì những lúc xe điện đông hoặc lúc đi bộ họ không thể đọc sách được nên việc thuê trả gói một số cước nhất định và được nghe người khác đọc cho mình nghe chính là một cách tiết kiệm thời gian hiệu quả.

10. Tạo môi trường cho con thích đọc ehon ở Việt Nam

Nếu như ở Nhật cha mẹ có thể mượn ehon cho con đọc rất dễ dàng thì ở Việt Nam lại rất khó khăn vì thư viện ít, vì sách cũng chưa đảm bảo nội dung, và thói quen đọc truyện cho con từ 0 tuổi cũng chưa hình thành rõ nét. Hiện nay số lượng các ehon Nhật và ehon nước ngoài đã tăng lên khá nhiều, nhiều cha mẹ muốn mua cho con đọc hết các bộ nhưng lại không đủ kinh tế. Mà mỗi cuốn ehon trẻ chỉ đọc một loáng là xong, nhu cầu một ngày được đọc 10-15 cuốn là rất lớn.
Vậy thì mô hình thư viện cụm dân cư, khu chung cư rất nên được khuyến khích xây dựng để làm nơi trao đổi ehon cho nhau vừa giảm chi phí cho cha mẹ các em vừa được đọc nhiều cuốn. Nếu người lớn dạy trẻ biết cách trân trọng giữ gìn sách, giữ lời hứa khi mượn thì sẽ là mô hình rất tốt khi mà thư viện chưa được phổ biến như hiện nay.
Ngoài ra mỗi trường mầm non cũng nên có một thư viện cho các em. Phụ huynh có thể đóng góp để làm thư viện chung cho các em mượn về nhà đọc rồi hôm sau đem đến trả lại. Nếu biết chia sẻ theo cách đó thì chúng ta đang từng bước nỗ lực để xã hội hóa việc đọc truyện cho trẻ nghe.

Lời cuối
Có thể nói văn hóa đọc truyện ehon cho bé nghe “Ehon no yomikikase” của cha mẹ Nhật chính là một thói quen giáo dục tuyệt vời ở giai đoạn ấu thơ để nuôi dưỡng nên những thế hệ người Nhật yêu thích đọc sách, có trí tuệ hiểu biết, có nhân cách tốt và thói quen sống đúng đắn tạo nên diện mạo cho cả xã hội Nhật khiến thế giới luôn ngưỡng mộ. Với mong ước trẻ em Việt Nam cũng được tiếp xúc với những cuốn ehon đặc sắc của trẻ em Nhật Bản, cha mẹ Việt Nam cũng tạo cho mình thói quen đọc sách từ nhỏ cho con như cha mẹ Nhật, để phát huy trí tuệ và nhân cách cho thế hệ tương lai Việt Nam, tài liệu nhỏ này hi vọng sẽ là một cẩm nang nho nhỏ giúp cha mẹ thực hiện điều đó.
Cuộc đời con trẻ sẽ thay đổi khi tư duy và thói quen của cha mẹ thay đổi. Người Nhật dạy con không bằng những gì cao siêu, chỉ gói gọn trong 6 chữ “Yêu thương”, Kiên Nhẫn”, “Trò Chuyện” và “Khen Ngợi”, “Thừa Nhận” và “Tin Tưởng”. Vì thế bước đầu tiên để cha mẹ giúp con yêu thích sách là hãy “Kiên Nhẫn”, “Khen Ngợi”, và “Tin Tưởng” vào con nhé.

Nguồn: Tổng hợp

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here